Adrenaline en pijn: wat er echt gebeurt

We horen vaak dat adrenaline pijn wegdrukt. Dat beeld klopt niet helemaal — al is het ook niet helemaal onwaar. Adrenaline is vooral de aanjager van een breder systeem dat pijn tijdelijk dempt, maar niet de stof die dat zelf doet.

Wat gebeurt er dan wél?

Zodra het lichaam in overlevingsstand schiet, gebeuren er tegelijk meerdere dingen:

Lichaamseigen pijnstillers (endorfines) komen vrij en werken op dezelfde receptoren als morfine.
De hersenen dempen zelf de pijnsignalen, via banen vanuit de hersenstam naar het ruggenmerg.
De bloeddruk stijgt tijdens de stressreactie — en een hogere bloeddruk hangt samen met minder pijnbeleving.
De aandacht verschuift weg van het letsel, naar wat nodig is om te overleven.

Adrenaline zelf bereikt de hersenen nauwelijks en is dus niet de stof die de pijn direct wegneemt. Het is wel het deel van de respons dat je vóelt — de hartkloppingen, de alertheid — en daardoor kreeg het in de volksmond de rol van "de" verklaring voor het hele fenomeen.

Waarom dit ertoe doet

Dit effect is niet universeel: het hangt af van het type pijn en van individuele stressgevoeligheid. Bij mensen met chronische pijnklachten kan acute stress zelfs het omgekeerde effect hebben — meer pijngevoeligheid in plaats van minder. De "hij loopt op de adrenaline"-verklaring is dus een bruikbare vuistregel uit de praktijk, geen exacte beschrijving van wat er in het lichaam gebeurt.

Bronnen

al'Absi, M. et al. (2003). Blood pressure but not cortisol mediates stress effects on subsequent pain perception. Pain.

Fechir, M. et al. (2011). Naloxone inhibits not only stress-induced analgesia but also sympathetic activation and baroreceptor-reflex sensitivity. European Journal of Pain.

al'Absi, M. et al. (2021). Stress and pain: modality-specific opioid mediation of stress-induced analgesia. Journal of Neural Transmission.

Bruehl, S. et al. (2022). Stress-induced analgesia: an evaluation of effects on temporal summation of pain. Pain Reports.

Beecher, H.K. (1946). Pain in Men Wounded in Battle. Annals of Surgery.