Home
Over mij
Boek: 'Nooit af'
Blogs
Verhalenarchief
Youtube
Eigen onderzoekspublicaties

Opinie stuk: De mythe van de vlieguren

Als docent en onderzoeker binnen de hbo-verpleegkunde zie ik ze dagelijks: jonge, enthousiaste studenten met een enorme gedrevenheid. We leiden ze op volgens het nieuwe profiel 'BN2030', wat betekent dat we van ze verwachten dat ze afstuderen als 'NLQF-6 professionals'. Ze leren complexe situaties overzien, verpleegkundig leiderschap tonen, onderzoekend werken en klinisch redeneren. Veel van deze studenten hebben de droom om na hun afstuderen direct de acute zorg in te gaan, zoals de Spoedeisende Hulp (SEH), Intensive Care (IC) of Cardiac Care Unit (CCU).

Maar zodra ze met hun felbegeerde bachelordiploma de arbeidsmarkt op stappen, botsen ze keihard op een ongeschreven, traditionele muur: de werkervaringseis. Op vrijwel alle gespecialiseerde acute afdelingen geldt de regel dat je eerst minimaal twee jaar algemene klinische werkervaring moet hebben opgedaan, of je nu een mbo- of hbo-achtergrond hebt.

Ik zie de frustratie in hun ogen. Ze worden aangenomen in instapfuncties die zijn ingericht als klassieke niveau-4-rollen. Daar ligt de nadruk vooral op uitvoerende basiszorg en 'productie draaien', en is er nauwelijks ruimte voor de regie, coördinatie en het verdiepende klinisch redeneren waarvoor ze vier jaar lang zijn opgeleid. Er wordt hen letterlijk verteld: "Ga eerst maar even uren draaien, de basiszorg onder de knie krijgen.". Precies in de periode waarin hun leergierigheid en motivatie het grootst is, voelt hun hbo-diploma slechts als een brede vooropleiding. Ik zie studenten afhaken of gedemotiveerd raken; het is de tragiek van onbenut talent in een tijd waarin we schreeuwen om zorgpersoneel.

Deze botsing is wat ik de strijd tussen ervaringslogica en competentielogica noem. In de verpleegkunde lijken we geobsedeerd door de vraag: "Hoe lang loop je al mee op de afdeling?". We baseren iemands geschiktheid op het aantal dienstjaren, in plaats van op diens werkelijke competenties.

Kijk ter vergelijking eens naar andere bachelors in de zorg. Een afgestudeerde Bachelor Medische Hulpverlening (BMH), fysiotherapeut of diëtist stroomt na vier jaar direct in op het hoogste niveau (NLQF-6), met eigen verantwoordelijkheid en gerichte traineeships. Daar heerst de competentielogica: je wordt direct gepositioneerd op het profiel waarvoor je bent opgeleid.

Waarom houden we in de verpleegkunde dan zo krampachtig vast aan die twee jaar 'vlieguren'? Als onderzoeker ben ik in de literatuur gedoken. De oorsprong van deze eis stamt nog uit de tijd van de in-service opleidingen en is wetenschappelijk gezien zeer dun onderbouwd. Natuurlijk is de overgang van de schoolbanken naar een hoog complexe afdeling zoals de IC gigantisch. De internationale literatuur bevestigt dit: uit onderzoek van Farnell & Dawson (2006) en Serafin et al. (2021) blijkt dat startende verpleegkundigen in de acute zorg kampen met een enorme "reality shock". Zelfs ervaren afdelingsverpleegkundigen die de overstap maken naar de IC voelen zich ineens totaal "deskilled" en hebben het gevoel dat ze weer als student onderaan de ladder moeten beginnen.

Maar wat deze onderzoeken óók aantonen, is dat de oplossing voor die onzekerheid niet ligt in het verplicht wassen van patiënten op een reguliere verpleegafdeling. Wat wél werkt, is excellente begeleiding op de acute afdeling zélf. Pools onderzoek laat zien dat jonge verpleegkundigen op de IC vooral behoefte hebben aan teamwork, communicatietraining, specifieke acute kennis en simulatieonderwijs. Farnell & Dawson benadrukken daarbij de absolute noodzaak van goede, consistente 'preceptorship' (mentorschap). Ontbreekt die gestructureerde ondersteuning, dan ontstaat er psychosociale stress die leidt tot uitstroom, zoals onderzoeker McKenzie en collega's eveneens pijnlijk aantoonden.

Het is dus de hoogste tijd voor een paradigmashift. We moeten durven afwijken van de conventionele benadering. Deze jonge hbo-verpleegkundigen brengen frisse kennis en innovatiekracht met zich mee. Mijn pleidooi aan bestuurders en managers is dan ook helder: laat de rigide ervaringslogica los. Creëer voor deze toptalenten directe instroompaden, traineeships en mini-verbeterprojecten binnen de acute zorg, waarbij we ze intensief en veilig begeleiden. Alleen als we ze waarderen op hun échte niveau, behouden we deze generatie voor ons prachtige, maar veeleisende vak.

Powered by JouwWeb